NTR
Daphne Bunskoek met Anna Bossman

Daphne Bunskoek met Anna Bossman


Ze zit statig te wachten achter haar zware bureau in haar kantoor in Accra. Anna Bossman, voorvechter van vrouwen en kinderrechten in Ghana, actief in een mensenrechtenorganisatie. Ze lacht als presentatrice Daphne Bunskoek binnenkomt. Hier gaat straks een vreemd gesprek beginnen. Met een progressieve zwarte vrouw, die een nazaat blijkt te zijn van een Nederlandse slavenhandelaar. Dat is zeker. Zij en haar familie zijn er zelfs heilig van overtuigd dat ze nakomelingen zijn van Willem Bosman. Daar twijfelt ze niet aan. Het is een typisch geval van ‘oral history’. Het verhaal wordt van generatie op generatie doorgegeven. Grappig genoeg heet haar neef William.


Maar Anna Bossman lacht dus. ‘Ja dat is hem,’ zegt ze als Daphne de afbeelding van Willem Bosman laat zien. ‘Die hangt bij ons thuis aan de muur.’


Willem Bosman (bron: Nauwkeurige Beschrijving van de Guinese Goud- Tand- en Slavenkust)

Willem Bosman (bron: Nauwkeurige Beschrijving van de Guinese Goud- Tand- en Slavenkust)


Willem Bosman in El Mina

In 1687 treedt hij in dienst bij de West Indische Compagnie. Hij is dan pas zestien jaar en vertrekt naar het hoofdkwartier van de WIC in Afrika, naar El Mina in Ghana. Hij begint als soldaat en schopt het tot opperkoopman. Hij wordt tweede man in El Mina. Daar houdt hij zich vooral bezig met de strijd tegen de malaria waar veel mannen aan sterven en met de handel in goud, ivoor en slaven.


Fregat Boreas aangelegd voor El Mina (F. Jägerschjöld, bron: Scheepvaartmuseum)

Fregat Boreas aangelegd voor El Mina (F. Jägerschjöld, bron: Het Scheepvaartmuseum)


Boos?

Anna Bossman somt haar stamboom op. Van Willem Bosman tot Anna Bossman. Die extra s in haar achternaam was een foutje van Engelse ambtenaren, die Ghana later als kolonie bestuurden.
Of Anna boos is op vermeende voorvader Willem? ‘Nee, het was business as usual voor hem. Zo ging dat in die tijd.’ Anna verwijt hem niks. Maar weet ze wel dat hij heel nare dingen schreef? Even een citaatje:


“Alle inboorlingen, de negers, zijn zonder uitzondering schurkachtig, sluw, bedrieglijk en haast nooit te vertrouwen. Daar komt nog bij dat ze ongelooflijk lui, onvoorstelbaar zorgeloos en ondoorgrondelijk zijn.”


Niet zwart-wit

Dat zijn geen fijne teksten, maar juist daarom vindt Anna Bossman – die extra s in haar achternaam was een foutje van Engelse ambtenaren, die Ghana later als kolonie bestuurden – het zo mooi dat hij liefdesrelaties had met Afrikaanse vrouwen. Het was niet alleen maar zwart-wit. Zo had Willem een vriendin, die Antonia heette, een slavin van de neger Amou. Ze kregen een zoon, maar die verdronk. Anna zou afstammen van een andere relatie.


Slaven wachtend om verscheept te worden (Edward Kemble, bron: HathiTrust)

Slaven wachtend om verscheept te worden (Edward Kemble, bron: HathiTrust)


Makkelijk prooi

We nemen afscheid van Anna. Ze moet toegeven dat ze niet heel veel details kent van haar familiegeschiedenis. Het zijn meer de grote lijnen en neemt zich nu voor om zich toch wat meer te verdiepen in de wondere wereld van Willem Bosman. Nog maar een stukje uit één van zijn brieven, waarin hij de Afrikaan beschrijft:


‘Sommigen zijn zo gek dat ze zich zo vol sieraden hangen dat ze zich nauwelijks kunnen bewegen en zo een makkelijke prooi worden. Geen enkele neger, hoe machtig of rijk ook, heeft de zekerheid dat hij nooit slaaf zal worden. Daar voor zijn er te veel oorlogen.’


Een heldere schrijfstijl had hij zeker. Die Willem Bosman.


Literatuur over Willem Bosman:

Aad van den Heuvel, “Willem Bosman in goud en slaven: een reisverslag naar aanleiding van dagboeknotities”.


Google books: Nauwkeurige beschryving van de Guinese Goud- Tand- en Slavekust


tekst: Marcel Goedhart, regisseur

  1. Ik heb gemerkt dat de meeste blanken denken dat een kleurling(lees neger)een verhaal vertelt om interressant over te komen en heel blij moet zijn met die vervloekte blanke in de famielie.Zelf stammen wij ook af van een schotse slavenhandelaar en een indianse.Ben ik er blij mee.NEEN!!!!!Blij met de indiaanse vrouw dan de blanke schot.

    18 oktober 2011 12:22 Edward Cyrus
  2. Slavernij is in onze ogen vreselijk, zeker gezien vanuit het perspectief van onze tijd. Wat merkwaardig was is dat de slavenhandelaar voorzichtiger was met zijn handelswaar dan met het eigen personeel. Er was een speciale medische dienst om de “handel” gezond te houden. Wat wel eens wordt vergeten is dat niet alleen de Europeaan zich schuldig maakte aan de handel en het vangen van slaven, dat werd namelijk gedaan door inlanders, waar indertijd slavernij helaas ook bestond. Wat ook in onze ogen verwerpelijk is, was dat men vooral tieners in de bloei van hun leven verhandelde. Dat was praktischer dan een sterke volwassen man te verhandelen, die zeker problemen zou maken. Bovendien was een jonge slaaf meer waard, omdat men daar langer van kon profiteren. Het ergste was dat de medische staf de handel, dus de jonge mensen voor de verscheping minder liet eten en drinken zodat ze slap en lusteloos aan boord gingen en daardoor ook op reis rustiger waren. Zoals men thans nog wel met vee doet om ze rustig te houden, ook thans verwerpelijk. Bij aankomst kregen ze voedsel en drinken in overvloed, zodat ze weer op sterkte waren voor de verkoop. Bedenk dat er relatief veel slaven handelaren zijn gehuwd met een slavin. De W.I.C. schipper Jan de Vries was zo een man die trouwde met een Swartinne, zij kregen een zoon ook schipper, in het dan inmiddels Engelse New York was zijn naam “Black John de Vries”, gentleman. Hij had veel eigendommen in het Caraïbische gebied, Zuid Amerika en in Groningen en Duitsland. Zo waren er meer in de Nederlanden van de gouden eeuw. Een Maraan (een Spaanse jood, verplicht overgegaan tot het Roomse geloof), in Amsterdam was ook gehuwd met een donkere slavin, ze zijn beide begraven op het joodse kerkhof. Waarom noem ik dit, men moet bepaalde zaken zien in het kader van die tijd om het te zien zoals het werkelijk was. Met de wijziging van de tijd veranderd ons inzicht, maar helaas niet de feiten. Door kennisname vergroten ons inzicht in de waarheid.

    2 oktober 2011 14:46 Harry van Deelen
  3. @luckybee
    In Indonesia zijn ook door de Nederlanders Afrikanen uit West-Afrika gebracht, al weet ik niet of dit in slavernij of onder contract is geweest.In mijn herinnering waren zij soldaten, de exakte periode hiervan is mij niet bekend. Deze Afrikanen lieten in Indonesia uiteraard nakomelingen achter, x% bleef daar permanent, de Afrikaanse ‘roots’ van Indonesiers/Indische mensen is soms herkenbaar aan het uiterlijk, soms aan de achternamen.

    26 september 2011 13:56 Marie-Claire Fakkel
  4. Beste Luckybee,

    Bedankt voor uw reactie. De WIC was zeker de belangrijkste speler als het gaat om het Nederlandse aandeel in de slavenhandel. Maar wat u zegt over de VOC is niet helemaal waar. De VOC had ook met slavenhandel te maken, al was dat in minder mate dan de WIC. Hier kunt u er meer over lezen: http://voc-kenniscentrum.nl/themas.html#Slavernij

    Mvg,

    De redactie

    5 augustus 2011 08:04 Redactie
  5. Het is goed dat hier de WIC wordt genoemd. De VOC heeft met de slaven handel, niets te maken.In Indonesie waar de VOC hun handel afwikkelden, vind je geen slaven uit Afrika, was het zo geweest, dan moet Indonesie net zo uitzien als Soeriname en de Antillen.Mijn eerste neger heb ik in Holland ontmoet in de 50 ger jaren en de eerste negerin bij de Amerikanen in Toul Frankrijk.Tijdens de Aceh oorlog hebben de KNIL negere soldaten uit de Golf van Guineea gerecruteerd maar die waren vrije mensen, die zo dra hun contract afgelopen was; naar Afrika weer terug mogen keren.De VOC was toen allang Failliet.

    4 augustus 2011 16:17 luckybee
  6. Dank u voor uw reactie Dr. Doortmont.

    Dit is nou typisch een kwestie waar we tegenaan lopen bij het maken van een televisieprogramma over de slavernij. Oral history versus geschreven bronnen.

    Hoe dan ook is de zwarte Anna zeker een nazaat van een witte slavenhandelaar. Het portretje laat zien hoe open zij daarmee omgaat. Dat is voor ons als televisiemakers interessant.

    Met vriendelijk groet,

    Marcel Goedhart

    14 juli 2011 13:15 Redactie
  7. In aanvulling: mevrouw Bossman stamt via de familie Ruhle wel degelijk van meerdere Nederlandse en Euro-Afrikaanse achttiende-eeuwse slavenhandelaars en W.I.C. ambtenaren af: de Anthony Ruhle en zijn zoon Jacob Ruhle, Jacobus van der Puije. Ook na te zoeken in de Gold Coast DataBase waarnaar ik eerder verwees en in literatuur van mijn hand en anderen.

    13 juli 2011 17:04 M.R. Doortmont
  8. Leuk verhaal, maar historisch onjuist. De familie in Ghana heeft zich de meest bekende Bosman “eigen gemaakt” als Nederlandse voorouder. Er zijn echter zeer sterke aanwijzingen dat niet hij, maar de negentiende-eeuwse officier van gezondheid (militaire arts) François Theodorus Bosman (1802-1849) de voorvader is van de thans nog bekende Ghanese familie Bossman, uit een huwelijk met de Ghanees-Nederlandse Efua Anna Ruhle uit Elmina. In De Slavernij wordt het gewenste historische verhaal tot werkelijkheid verheven; voor serieuze historisch onderzoekers is dit een doodzonde.
    Vergelijk voor info over F.Th. Bosman en andere Euro-Afrikanen met Nederlandse roots http://gcdb.doortmontweb.org (wel eerst aanmelden). F.Th. Bosman is onder deze link te vinden: http://www.gcdb.doortmontweb.org/getperson.php?personID=I2022&tree=Africa

    13 juli 2011 16:57 M.R. Doortmont
  9. Dank je Monique. We hebben het boek van Aad van der Heuvel erbij gezet.

    13 juli 2011 15:12 Redactie
  10. Misschien goed om het boek van Willem Bosman te vermelden? Hij heeft in zijn tijd zijn ervaringen in boekvorm gepubliceerd. Begin jaren ’80 heeft de presentator Aad van der Heuvel daar weer een boek van samengesteld (en een tv-serie), geïllustreerd met tekeningen van de hand van Bosman:
    Willem Bosman in goud en slaven. ISBN9029014679

    13 juli 2011 14:21 Monique de Kom